Dr.BehzadRahmani

دکتر بهزاد رحمانی 
M.D
F.C.C.P
فوق تخصص جراحی ریه وقفسه صدری
(توراکس)
عضو کالج جراحان سینه آمریکا  

متخصص جراحی عمومی

(گوارش-گواتر)
نظام پزشکی18518 

 

درمان سرطان با پادتنهای مونوکلونال

درمان سرطان با پادتنهای مونوکلونال

یکی از روشهای مقابله دستگاه ایمنی بدن با مواد خارجی، ساختن تعداد زیادی پادتن (آنتی بادی) است. پادتن یا آنتی بادی پروتئینی است که به پروتئین خاصی به نام آنتی ژن میچسبد. پادتنها در سرتاسر بدن میگردند تا آنتی ژن ها را پیدا کرده و به آنها وصل شوند. پس از اتصال، بخشهای دیگر سیستم ایمنی را وادار به تخریب سلول حاوی آنتی ژن میکنند.

محققان میتوانند پادتن هایی طراحی نمایند که به صورت اختصاصی به آنتی ژن خاص مورد نظر آنها میچسبد مانند آنتی ژنی که در سلولهای سرطانی وجود دارد. سپس نسخه های زیادی از آن پادتن در آزمایشگاه ساخته میشود. به آنها پادتنها یا آنتی بادیهای مونوکلونال (monoclonal antibodies ) و به اختصار mAbs  یا Moabs گفته میشود.

پادتنهای مونوکلونال برای درمان بیماریهای مختلف مانند برخی انواع سرطان به کار گرفته میشوند. برای ساخت پادتن مونوکلونال، محققان ابتدا باید آنتی ژن مورد نظر خود را شناسایی کنند. اما پیدا کردن آنتی ژن سلولهای سرطانی کار ساده ای نیست. تا کنون استفاده از این روش در برخی سرطانها موثرتر از برخی دیگر بوده است.

توجه داشته باشید برخی پادتنهای مونوکلونال مورد استفاده برای درمان سرطان را درمان هدفمند میگویند چون هدف خاصی در سلول سرطانی را دنبال میکنند تا به آن بچسبند و حمله کنند. اما پادتنهای مونوکلونال دیگری را ایمنی درمانی میگویند چون باعث میشوند واکنش سیستم ایمنی بهتر شده و بدن به شکل موثرتری سلولهای سرطانی را پیدا کرده و به آنها حمله ور شود.

 

پادتنهای مونوکلونال از چه ساخته میشوند؟

این پادتنها پروتئینهای مصنوعی هستند که همانند پادتنهای طبیعی انسان در سیستم ایمنی، عمل میکنند. چهار روش مختلف ساخت پادتن مونوکلونال وجود دارد و این روشها بر اساس چیزی که پادتن از آن ساخته میشود، نامگذاری شده اند:

  • موراین یا موشی ( Murine): این پادتنها از پروتئیهای موش ساخته میشود.
  • کایمریک (Chimeric): این پروتئینها ترکیبی از موش و انسان هستند.
  • انسانی شده (Humanized) :از بخشهای کوچکی از پروتئینهای موش متصل شده به پروتئینهای انسانی ساخته میشود.
  • انسانی: این پادتنها پروتئینهای انسانی هستند.

 

انواع پادتنهای مورد استفاده در درمان سرطان

پادتنهای مونوکلونال برهنه Naked mAbs

به این پادتنها هیچ دارو یا مواد رادیواکتیوی وصل نمیشود بلکه خود به تنهایی کار میکنند. پادتنهای مونوکلونال برهنه رایجترین نوع پادتن مونوکلونال در درمان سرطان هستند. بیشتر این پادتنها به آنتی ژنهای روی سلولهای سرطانی متصل میشوند اما برخی با اتصال به آنتی ژن سلولهای غیر سرطانی یا حتی پروتئینهای شناور عمل میکنند. پادتنهای مونوکلونال برهته به چند طریق عمل میکنند:

برخی واکنش سیستم ایمنی بدن بیمار در مقابل سلولهای سرطانی را با متصل شدن به این سلولها و عمل کردن به عنوان علامت یا مارکر، تقویت میکنند. این اتصال باعث میشود سیستم ایمنی به راحتی سلولهای سرطانی را پیدا کرده و آنها را از بین ببرد. یک نمونه از این پادتنها، المتوزوماب alemtuzumab است که برای درمان برخی بیماران لوکمی مزمن لنفاوی استفاده میشود. المتوزوماب به آنتی ژن CD52 متصل میشود که در سلولهایی به نام لنفوسیتها (که شامل سلولهای سرطانی لوکمی نیز میشود) وجود دارد. پس از اتصال، پادتن سلولهای ایمنی را به سمت خود میکشاند تا آنها این سلول سرطانی را نابود کنند.

برخی از پادتنهای مونوکلونال برهنه با روش دیگری سیستم ایمنی را تقویت میکنند. آنها چک پوینت یا ناظرهای سیستم ایمنی را هدف قرار میدهند.

برخی دیگر از پادتنهای مونوکلونال برهنه با اتصال به آنتی ژن و مهار سلول سرطانی عمل میکنند و به این ترتیب از رشد و گسترش سرطان جلوگیری مینمایند. مثلا تراستوزوماب (هرسپتین) یک پادتن است که در مقابل پروتئین HER2 به کار گرفته میشود. سلولهای سرطان پستان و سرطان معده گاهی اوقات مقدار زیادی از این پروتئینها را در سطح خود دارند. هنگامی که HER2 فعال میشود، به رشد سلولهای سرطانی کمک میکند. تراستوزوماب (هرسپتین) به این پروتئینها متصل میشود و نمیگذارد فعال شوند.

 

پادتنهای مونوکلونال کونژوگه یا مزدوج Conjugated mAbs

پادتنهای مونوکلونال کونژوگه یا مزدوج با داروی شیمی درمانی یا ذرات رادیواکتیو ترکیب میشوند. این پادتنها به عنوان ابزار ردیابی عمل میکنند تا این دارو را به سلول سرطانی تزریق کنند. پادتن در سرتاسر بدن میگردد تا آنتی ژن هدف را پیدا کند و به آن متصل شود. سپس ماده سمی (دارو یا رادیواکتیو) به سلول سرطانی داده میشود. این باعث میشود َآسیب دیدگی سلولهای سالم و طبیعی در بخشهای دیگر بدن در اثر درمان سرطان، کمتر شود. پادتنهای مونوکلونال مزدوج را گاهی اوقات پادتنهای برچسب دار هم میگویند.

 

پادتنهای برچسب رادیواکتیو دار Radiolabeled antibodies

این پادتنها ذرات رادیواکتیو کوچک متصل به خود دارند. داروی ایبریتوموماب تیوکستان Ibritumomab tiuxetan یک نمونه از این موارد است. این پادتن در مقابل آنتی ژن CD20  وارد عمل میشود. این آنتی ژن در لنفوسیتهایی به نام سلولهای بی B وجود دارد. پادتن مواد رادیواکتیو را مستقیما به سلولهای سرطانی میرساند. این دارو از پادتن مونوکلونال و مواد رادیواکتیو ساخته شده است. درمان با این نوع پادتن گاهی اوقات به عنوان رادیوایمنوتراپی (ایمنی درمانی رادیواکتیوی) شناخته میشود. دارو و رادیواکتیو به سلولهای هدف رسانده میشود چون پادتن به دنبال این هدف خاص میگردد و سپس تشعشع بر سلول سرطانی و سلولهای اطراف آن اثر گذاشته و باعث نابودی آنها میشود.

 

پادتنهای برچسب شیمیایی دار

به این پادتنها، داروی شیمی درمانی قوی متصل میشود. از جمله آنها میتوان به برنتوکسیماب ودوتین Brentuximab vedotin و آدوتراستوزوماب امتانسین Ado-trastuzumab emtansine  اشاره کرد. اولی پادتنی است که آنتی زن CD30  که در لنفوسیتها وجود دارد را هدف قرار داده و داروی شیمی درمانی MMAE را به آن میدهد و دومی پادتنی است که پروتئین HER2 را هدف قرار داده و داروی شیمی درمانی DM1 را به آن میدهد.

 

آنتی بادی های بیسپسیفیک یا دوگانه (Bispecific)

این داروها از دو پادتن مونوکلونال مختلف تشکیل شده اند یعنی میتوانند به دو نوع پروتئین مختلف همزمان متصل شوند. یک نمونه از این داروها، بلیناتوموماب blinatumomab  است که برای درمان برخی انواع لوکمی استفاده میشود. یک بخش از آن به پروتئین CD19  وصل میشود که در برخی سلولهای سرطانهای لنفوم و لوکمی وجود دارد و بخش دیگر به پروتئین CD3 که در سلولهای ایمنی به نام سلولهای تی وجود دارد. با اتصال به این دو نوع پروتئین، این دارو باعث میشود سلولهای سرطانی و سلولهای ایمنی کنار هم قرار بگیرند و سیستم ایمنی به سلول سرطانی حمله کند.

 

عوارض جانبی درمان سرطان با پادتنهای مونوکلونال چیست؟

آنتی بادی های مونوکلونال به صورت تزریق در سیاهرگ داده میشوند. این مواد خودشان پروتئین هستند پس گاهی اوقات تزریق آنها باعث علائمی شبیه آلرژی میشود. این اتفاق در اولین تزریق شایعتر است. عوارض جانبی احتمالی درمان با پادتن مونوکلونال به صورت زیر است:

تب

لرز

ضعف

سردرد

حالت تهوع

استفراغ

اسهال

افت فشار خون

جوش و ضایعات پوستی

پادتنهای مونوکلونال برهنه در مقایسه با شیمی درمانی، عوارض جانبی کمتری دارند اما باز هم ممکن است در برخی افراد مشکلاتی به وجود بیاورند. برخی از  پادتنهای مونوکلونال ممکن است عوارض مربوط به آنتی ژنی که هدف قرار داده شده است را به وجود بیاورند. مثلا

بواسیمازوب (Bevacizumab) یک پادتن مونوکلونال است که پروتئینی به نام VEGF را هدف قرار میدهد و بر رشد رگهای خون رسانی کننده تومور تاثیر میگذارد. عوارض جانبی که ممکن است اتفاق بیفتد بالا رفتن فشار خون، خونریزی، بد جوش خوردن زخمها، لخته شدن خون و آسیب کلیه است.  یا مثال دیگر آن ستوکسیماب (Cetuximab) است که پروتئینی به نام EGFR را هدف قرار میدهد که در سلولهای طبیعی پوست و همچنین برخی انواع سلولهای سرطانی وجود دارد. این دارو باعث بروز عوارض جانبی در برخی افراد میشود.

 

 

دسته ها: مقاله ها

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.
 

آخرین نوشته ها